1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

مشروطه نوین جلد دوم قسمت چهارم (جهان‌بینی ایرانی در فلات ایران)

.



3 - جهان‌بینی ایرانی در فلات ایران

غالباً هرگاه صحبت از اندیشه‌های باستانی ایرانیان به میان می‌آید، بلافاصله نام زردشت تداعی می‌گردد. به دیگر سخن، برای برخی از هم‌وطنان هنوز روشن نشده که مزداییسم و یا نظام‌های فکری باستانی ایرانی الزاماً همان زرتشتی‌گری نیستند و زردشت آورنده این سیاق فکری و جهان‌بینی نمی‌باشد. مزداییسم بسیار کهن‌تر از دین زردشتی بوده است چنانکه، درواقع زردشت و دین او حاصل و برخاسته از مزداییسم بشمار می‌آید و از اندیشه‌های کهن آریایی و جهان‌بینی ایرانی زمان خود سخت متأثر است. عناصر جهان‌بینی ایرانیان باستان به هزاران سال قبل از ظهور زردشت بازمی‌گردد و مبدأ اصلی آن‌ها، اندیشه‌های هندواروپایی است که بعدها در ایران‌زمین به شکل دستگاه‌های فکری- فلسفی و یا سیستم جهان شناخت انسجام و ترکیب یافت و قرن‌ها بعد مایه اصلی پیام زردشت شد. شالوده‌ریزی دستگاه جهان‌بینی ایرانی از حدود 2000 سال قبل از میلاد مسیح شروع گردید. در طول زمان، این جهان‌بینی دستخوش تحولات و تطورات فراوان شده است. ازجمله آنکه با ظهور زرتشت، آیین بهی که رو به اضمحلال می‌رفت مجدداً رونق یافت و قیام یک‌تنه زردشت برای مبارزه علیه مجوسان که در ابتدا در شرق ایران آغاز و سپس به غرب ایران سرایت یافت، باعث گردید که اقوام مادی و پارسی به ایدئولوژی نوینی مسلح شده و جهان‌گستری را پیشه سازند، زیرا که وظیفه و رسالتی الهی در پراکندن خیر و نیکی و نابودی شر و بدی در خود می‌دیدند. از همین زمان بود که شاهنشاهی ایران شروع گردید. دستگاه‌های فکری- فلسفی ایرانی که همگی از یک جهان‌بینی نشأت می‌گیرند در آن زمان رواج داشت. همچون آیین زردشت که خود، پیش از آنکه دین به مفهوم امروزی آن باشد، فلسفه و جهان شناخت است. همچنین آیین زروانی که از ماد برخاست و توسط مجوسان در دل مذهب زردشت جای‌داده شد و آن را از درون متحول ساخت؛ بنابراین، جریان‌های فکری نیرومندی در ایران‌زمین در تب‌وتاب بود و دستگاه‌های ارزشی مختلفی را عرضه می‌کرد. ازآنچه تاریخ باستان به دست ما رسانیده است، یک طرح کلی از دستگاه‌های فکری و جهان اندیشه‌های ایرانی قابل دریافت است که ما آن را در یک نظام جهان‌بینی برسی می‌کنیم. آنچه «جهان‌بینی» نامیده می‌شود، مجموعه اندیشه‌ها، تصورات، خواست‌ها و احساسات و اعمال انسان است که شامل جهان و معنی کل هستی می‌باشد و به آن اندیشه‌ها، صورت یک طرح خلاق را درباره جهان می‌دهد که ناشی از ذهن انسان است. درواقع، فلسفه به‌زعم «دیلتای» فیلسوف آلمانی، همان جهان‌بینی است که بینشی و نگرشی فراگیر در مورد جهان به دست می‌دهد و مکان و وضعیت انسان را در پهنه گیتی روشن می‌سازد و از درون همین فلسفه است که «ایدئولوژی» به‌عنوان محصول عالی جهان‌بینی زاییده می‌گردد. ایدئولوژی، خود نظامی از باورها و ارزش‌ها است که اهداف معینی را نشانه می‌گیرند و بدین‌سان، دستورالعمل حصول به این اهداف را نیز مشخص می‌دارند. ایدئولوژی به‌غایت و آینده انسان‌ها و جامعه توجه دارد. به این دلیل ست که ایدئولوژی، «سیاست» را بنا می‌نهد و برنامه عملی برای آن عرضه می‌دارد. در ایران باستان آن‌چنان جهان‌بینی‌ای حاکم بود که الزاماً یک ایدئولوژی فراگیر را با خود حمل می‌کرد؛ ایدئولوژی ایرانی که هیچ‌گاه بدین نام خوانده‌نشده و موردتحقیق قرار نگرفته است. بالاخره باید ازلحاظ تاریخی یک روز روشن شود که بنیان‌های ارزشی جوامع ایرانی، در چهارچوبی ایدئولوژیک قرار داشتند و اهداف معین سیاسی را تعقیب می‌کردند. این اهداف سیاسی تا زمان کنونی نیز مورد جستجو می‌باشند. یکی از صور ظهور ایدئولوژی مزبور، همین تز «ولایت‌فقیه» خمینی و دار و دسته‌اش است که لعابی اسلامی- شیعی دارد و بدون آنکه در پی موازی‌سازی تاریخی باشیم، باید گفت که هزاران سال قبل توسط رده مجوسان یعنی دستگاه روحانی رسمی آن زمان، ارائه می‌شد و طبق آن، پیوسته ولایت و حاکمیت سیاسی را انحصاراً در حق خود می‌دانست و از آن‌سو، ولایت و حاکمیت شاه (و نیز ایرانیان) را زیر علامت سؤال قرار می‌داد. همچنین تز «امپریالیسم ایدئولوژیک» فقهای شیعی که با علم کردن شعار «دارالاسلام و دارالفکر» همراهی می‌شود، پیشینه‌ای در آیین مجوسی داشته با این تفاوت که رده مجوسان قدرت‌طلب حداقل ایران را فدای «امت» نکرده و شعار توسعه‌طلبانه خود را «ایران و انیران» (ایران و غیر ایران) می‌دانستند. بدین‌سان معلوم می‌گردد که برای شناخت مسائل امروزی، باید در «گذشته» غوطه زد و سررشته گرفتاری‌ها و نیز کلید حل مشکلات را از اعماق تاریخ بیرون کشید. جهانی بینی ایرانیان باستان مجموعه‌ای عظیم از اندیشه‌ها، باورها، ارزش‌ها، فلسفه و تفکر ایرانی بود که دستگاه فلسفی کاملاً مشخصی را گاه با پوششی دینی و گاه غیردینی عرضه می‌داشت. از زمانی که ایرانیان به‌عنوان قومی مستقل پا گرفتند، چندخدایی و شرکت رخت بر بست و پرستش خدای یگانه آغاز گردید. این خدا، اهورامزدا یا «خدای دانا» نام داشت.



4 - نظام آفرینش (جهان کلان و جهان خُرد)

اهورامزدا، خدای دانا، آفریننده جهان هستی بود که دو واقعیت کیهانی را خلق کرد؛ جهان معنوی یا «منوک» (این لغت از پارسی باستان است و امروزه «مینو» خوانده می‌شود) و جهان فیزیکی یا مادی یا «گتی» (به پارسی امروزی گیتی خوانده می‌شود).
جهان معنوی: منوک: شامل آرشه تیپ‌ها، فرشته‌ها، فره‌وشی‌ها (همزاد فرشته‌ای انسان)
جهان مادی: گتی: شامل جهان فیزیکی یا زمین با تمام موجودات روی آن

ایزد دانا سپس انسان را خلق کرد (فره‌وشی‌ها را) و از آن‌ها پرسید که آیا می‌خواهند جاودان بمانند و در بی‌مرگی به سر برند و یا آنکه مایل‌اند تجسم فیزیکی یابند و به «گتی» بروند. فرو هوشی‌ها پاسخ دادند که مایل‌اند به «گتی» بروند و طرح خلقت را که هنوز کامل نشده است، بر روی زمین کامل کنند. بدین‌سان، انسان در «گتی» حضور یافت و جسم مادی شد و به انجام امر دستیاری خداوند پرداخت. این انتخاب، آزادانه و بنا به تصمیم خود انسان گرفته شد.

در ازل پــرتو حسنت ز تجلـــی دم زد
عشق پیدا شد و آتش به همه عامل زد
جلوه‌ای کرد رُخَت دید ملک تاب نداشت
عین آتش شد ازین غیرت و بر عالم زد

روایت فوق‌الذکر باوجود پوشش مذهبی که دارد، از بنیاد محکم فلسفی نشأت می‌گیرد. این سیستم ظاهراً دینی را خلاصه کنیم

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…